ԲԱԱՄ/ Բացառիկ, Առանց Ապատեղեկատվության Մամուլ
«Ձորագյուղ» ցուցանակից այն կողմ
1804 թվականից ի վեր ձորագյուղցիները սերնդե սերունդ պատմում ու իրար են փոխանցում ավանդույթներն ու պատմություները:
Էլ ու՞ր, եթե ոչ Ձորագյուղ: Լոռու մարզի Ձորագյուղ համայնք այցելող յուրաքանչյուր անհատ բացահայտում է արել գյուղի և այնտեղի բնակիչների մասին:
Հուլիսի 15-17ը անցակացվող #mediaCamp19 ճամբարի շրջանակներում(որը անց էր կացվում Դսեղ համայնքում՝ ՏՈՒԿ ճամբարում) մասնակիցներս ունեցանք մեդիատուրեր՝ Դսեղ, Դեբետ, Ձորագյուղ և Թումանյան համայնքներ: Եվ մեր խմբին (նյութի վերջում կարող եք ծանոթանալ մեր խմբի մասնակիցների հետ) բաժին հասավ Ձորագյուղ համայնքը:
Ձորագյուղը հիմնադրել են յոթ եղբայրներ՝ 1804 թվականին: Բնակիչները եկել են Ղարաբաղից, ի սկզբանե փորձելով հաստատվել Տավուշի մարզի Աչաջուր գյուղում: Չհարմարվելով տեղացիներին, ինչպես նաև տարածաշրջանի առանձնահատկություններին, տեղափոխվել են Լոռու մարզ՝ Դսեղ համայնք: Դսեղեցիները չընդունեցին ձորագյուղցիներին և նրանք՝ հեռվից նկատելով դիմացի առավել հարմար ու ազատ տարածքը, հաստատվեցին այժմյան բնակատեղում:
Իսկ մեր հարցին, թե ինչու՞ է կոչվում Ձորագյուղ, Ալեքսանդր պապը պատասխանեց.
- Կողքի գեղից՝ Շհալվից առաջ գալիս են ըլմ, ու հողերը իրանցով անելուս: Մեր պապերն էլ տենալով, որ սրանք շատ են առաջ գալի, բրձրացել են կռիվել հետներուն ու քիչ-քիչ տեղափոխվել վիրեվը ապրելու: Հիմի ընդի մեր ու շհալվեցոնց սնըռըմը(սահման) մի քար կա, անունը՝ «Կռվաքարի գլուխ ա» :
Մենք զրույց ունեցանք տեղի տարեց բնակիչ 80-ամյա Ռաֆիկ պապիի հետ, որը խոսեց իրենց առօրյայի, ինչպես նաև գյուղացու և քաղաքացու կյանքի մասին:
- Էն ժամանակ, թոռներս վազում էին մեր կուշտը, իսկ հիմա չեն էլ ուզում գյուղ գալ, էստեղ իրենց համար զբաղմունք չկա: Ես զբաղմունք ունեմ, խոտ եմ հնձում, անասուն եմ պահում ու էս հողամասին եմ տիրություն անում:
Իսկ մեր հարցին, թե ինչու՞ է կոչվում Ձորագյուղ, Ալեքսանդր պապը պատասխանեց.
- Կողքի գեղից՝ Շհալվից առաջ գալիս են ըլմ, ու հողերը իրանցով անելուս: Մեր պապերն էլ տենալով, որ սրանք շատ են առաջ գալի, բրձրացել են կռիվել հետներուն ու քիչ-քիչ տեղափոխվել վիրեվը ապրելու: Հիմի ընդի մեր ու շհալվեցոնց սնըռըմը(սահման) մի քար կա, անունը՝ «Կռվաքարի գլուխ ա» :
Մենք զրույց ունեցանք տեղի տարեց բնակիչ 80-ամյա Ռաֆիկ պապիի հետ, որը խոսեց իրենց առօրյայի, ինչպես նաև գյուղացու և քաղաքացու կյանքի մասին:
- Էն ժամանակ, թոռներս վազում էին մեր կուշտը, իսկ հիմա չեն էլ ուզում գյուղ գալ, էստեղ իրենց համար զբաղմունք չկա: Ես զբաղմունք ունեմ, խոտ եմ հնձում, անասուն եմ պահում ու էս հողամասին եմ տիրություն անում:
Ստալինին տանկ նվիրող ձորագյուղցին
Գյուղում շատ են խոսում այն մասին, որ սովետի ժամանակ ունակ էին անգամ պետությանը տանկ նվիրել: Գյուղացիներից Արամ Ղարիբյանը իր խոսքում նշեց.
-Ձորագյուղցի Ասատուր պապը տանկ ա նվիրել 1945-ի պատերազմին: Ասատուրը երկար տարիներ եղել ա համայնքի հաշվապահը ու ահագին փող ա կերել, որով էլ տանկը նվիրել ա պատերազմին, ավելի ճիշտ՝ Ստալինին:
-Ձորագյուղցի Ասատուր պապը տանկ ա նվիրել 1945-ի պատերազմին: Ասատուրը երկար տարիներ եղել ա համայնքի հաշվապահը ու ահագին փող ա կերել, որով էլ տանկը նվիրել ա պատերազմին, ավելի ճիշտ՝ Ստալինին:
«Ես վառել եմ, դու՛ք էլ գնացեք հանգցրեք»
Զրույցը շարունակելով, Գարեգին Հովհաննիյանը պատմեց, որ շատ անգամներ է լսել Անդրանիկ Օզանյանի Ձորագյուղով անցնելու մասին.
- Շատ են պատմել, ասել են, որ էկել ա դեսը: Գնալուց ա էլել, կանգնել են զորքով մի քիչ դինջանան ու էլի շարունակեն ճամփեներուն: Ոնց ա ըլըմ՝ էս զինվորնեից մինը մեր գեղըցու բաղիցը խնձորա քաղըմ, սրանք էլ տենըմ են, սկսըմ են քարեր ու փետեր շպրտիլը զինվորի վրա: Անդրանիկն էլ տենըմ ա, ջղայնանըմ, սրան գձըմ գոմն ու վառըմ: Հենց վառըմ ա, մինելա ռիսկ չեն անըմ մոդիկ գնան, որ քոմակ անեն: Անդրանիկը գնըմա մխելի յեդը ու ասըմ. «Ես վառել եմ, դու՛ք էլ գնացեք գոնե հանգցրեք»,- նոր էտա գեղացիք առաջ են գնըմ քոմակի:
- Շատ են պատմել, ասել են, որ էկել ա դեսը: Գնալուց ա էլել, կանգնել են զորքով մի քիչ դինջանան ու էլի շարունակեն ճամփեներուն: Ոնց ա ըլըմ՝ էս զինվորնեից մինը մեր գեղըցու բաղիցը խնձորա քաղըմ, սրանք էլ տենըմ են, սկսըմ են քարեր ու փետեր շպրտիլը զինվորի վրա: Անդրանիկն էլ տենըմ ա, ջղայնանըմ, սրան գձըմ գոմն ու վառըմ: Հենց վառըմ ա, մինելա ռիսկ չեն անըմ մոդիկ գնան, որ քոմակ անեն: Անդրանիկը գնըմա մխելի յեդը ու ասըմ. «Ես վառել եմ, դու՛ք էլ գնացեք գոնե հանգցրեք»,- նոր էտա գեղացիք առաջ են գնըմ քոմակի:
«Քիր ու ախպեր» ամրոց
«Քիր ու ախպեր» ամրոց, 10-13րդ դդ
«Քիր ու ախպեր» ամրոցը գտնվում է գյուղից հյուսիս, Ձորագետի էլկտրակայանի մոտ, Ձորագետի աջ և ձախ ափերին, երկու ժայռերի կատարների վրա, ավերված: Թվագրված է 10-13րդ դարեր: Ըստ տեղացիների երկու նախապատմություն կա կապված վայրի անվանաման հետ.
Ասում են՝ 1915 թվականի կռիվների ժամանակ եղբայրը (անունը չի հիշատակվում) իր հարազատ քրոջը (անունը չի հիշատակվում) ով շատ գեղեցիկ է լինում, թաքցնում է ամրոցներից մեկում, մատնաշվում է Ձորագյուղի տարածքում գտվող ամրոցը, որը անհասանելի է և դժվար կլիներ ամրոց մտնել: Որպեսզի թուրքերը չկարողանան գերի վերցնել քրոջը, նա ամեն օր հատուկ կապված լարի միջոցով սնունդ ու ջուր է ուղարկում նրան: Բայց երբ հասկանում են, որ այլևս չեն դիմադրում և շուտով տեղի կտան թուքերին, միասին նետվում են ներքևով հոսող Ձորագետը:
Ըստ մյուս պատմության քույր և եղբայր միմյանց դեմ կռվել են, թե ջուրը(գետը) ում է պատակնում: Արդյունքում եղբայրասպան են եղել: Եվ այդպես կոչվել է «Քիր ու ախպեր» ամրոց:
Ասում են՝ 1915 թվականի կռիվների ժամանակ եղբայրը (անունը չի հիշատակվում) իր հարազատ քրոջը (անունը չի հիշատակվում) ով շատ գեղեցիկ է լինում, թաքցնում է ամրոցներից մեկում, մատնաշվում է Ձորագյուղի տարածքում գտվող ամրոցը, որը անհասանելի է և դժվար կլիներ ամրոց մտնել: Որպեսզի թուրքերը չկարողանան գերի վերցնել քրոջը, նա ամեն օր հատուկ կապված լարի միջոցով սնունդ ու ջուր է ուղարկում նրան: Բայց երբ հասկանում են, որ այլևս չեն դիմադրում և շուտով տեղի կտան թուքերին, միասին նետվում են ներքևով հոսող Ձորագետը:
Ըստ մյուս պատմության քույր և եղբայր միմյանց դեմ կռվել են, թե ջուրը(գետը) ում է պատակնում: Արդյունքում եղբայրասպան են եղել: Եվ այդպես կոչվել է «Քիր ու ախպեր» ամրոց:
74-ամյա սպասում...
Ձորագյուղի ամենատարեց բնակիչը 104 տարեկան Հերիքնազ տատն է, ով ապրում է որդու, թոռան ու ծոռների հետ: Գյուղում հպարտությամբ են խոսոմ իր մասին, քանի որ մեկ դար ապրած մարդու հետ շփվելը հրաշքի է նման, երբ բախվում ես ժամանակին, էվոլուցիային, պահպանողական դաստիարակաությանը և ազգային արժեքներին: Չնայած պատկառելի տարիքին, Հերիքնազ տատը բավականին ակտիվ կին է: Գյուղացիներն էլ են խոսում այն մասին, որ այդ տարիքում նա զբաղվում է իրենց բոստանի գործերով , ծիծաղելով նշում, որ անգամ ծառ է բարձրանում: Հերիքնազ տատը առաձնանում է ոչ միայն իր պատկառելի տարիքով, այլ նաև նրանով, որ մինչ օրս՝ արդեն 74 տարի սպասում է իր պատերազմ մեկնած ամուսուն: Լիահույս է, որ մի օր վերադառնալու է: Գուցե այս սպասումն է, որ ստիպում է նրան ապրել: Կամ ուղղակի մեզ հիշեցնելու ու ստիպելու , որ հավատանք։ Չնայած նրան, որ Հերիքնազ տատը հրաժարվեց լուսանկարվել, նա խոստացավ, որ հաջորդ անգամ կմտածի դրա մասին։
Առաջին երիտասարդ համայնքապետը
Սուրեն Հարությունյանը Ձորագյուղի առաջին երիտասարդ համայնքապետն է եղել: Որպես ղեկավար նա ընտրել էր «ծառայող ղեկավար» աշխատելավոճը՝ փորձելով սեփական օրինակով վարաքել ո՛չ միայն ձորագյուղցիներին, այլ նաև իր կոլեգաներին: Երկու տարվա ընթացքում Ձորագյուղ համայնքի ղեկավար Սուրեն Հարությունյանի ջանքերով համայնքում իրականացված աշխատանքները.
1. Համայնքում զբոսաշրջության զարգացման նպատակով կառուցվել է 4.5 կմ երկարությամբ լեռնային հեծանվային արահետ(«ՀԿ կենտրոն» ՀԿ-ի ծրագրով)
2. Համայնքում անասնապահության զարգացման նպատակով հեռավոր արոտներում տեղադրվել են անասունների համար նախատեսված խմոցներ :
3. Ներհամայնքային ճանապարհներում իրականացվել են փոսալցման և հարթեցման աշխատանքներ :
4. Համայնքի թիվ 1 գերեզմանատան պատի վերակառուցում (220մ)ցանկապատ (150մ) երկրորդ գերեզմանատունը մինչ 2018թ. եղել է բաց , այժմ ցանկապատված է ամբողյությամբ(150մ) և այլ աշխատանքներ:
Նշված բոլոր աշխատանքները իրականացվել են համայնքի ակտիվի և արտերկրում բնակվող ձորագյուղցիների միջոցներով և ֆիզիկական աջակցությամբ : Բյուջեից ծախսվել է ընդ. 980.0 հազար դրամ: Մեր այցի ժամանակ Սուրենը մի շատ հաճելի գործով էր զբաղված ՝ մեղրաքամով։ Նա նշեց, որ «Ձորագյուղի մեղրը ծալած ունի Գորիսի մեղրին » իր համով, բույրով և գույնով:
1. Համայնքում զբոսաշրջության զարգացման նպատակով կառուցվել է 4.5 կմ երկարությամբ լեռնային հեծանվային արահետ(«ՀԿ կենտրոն» ՀԿ-ի ծրագրով)
2. Համայնքում անասնապահության զարգացման նպատակով հեռավոր արոտներում տեղադրվել են անասունների համար նախատեսված խմոցներ :
3. Ներհամայնքային ճանապարհներում իրականացվել են փոսալցման և հարթեցման աշխատանքներ :
4. Համայնքի թիվ 1 գերեզմանատան պատի վերակառուցում (220մ)ցանկապատ (150մ) երկրորդ գերեզմանատունը մինչ 2018թ. եղել է բաց , այժմ ցանկապատված է ամբողյությամբ(150մ) և այլ աշխատանքներ:
Նշված բոլոր աշխատանքները իրականացվել են համայնքի ակտիվի և արտերկրում բնակվող ձորագյուղցիների միջոցներով և ֆիզիկական աջակցությամբ : Բյուջեից ծախսվել է ընդ. 980.0 հազար դրամ: Մեր այցի ժամանակ Սուրենը մի շատ հաճելի գործով էր զբաղված ՝ մեղրաքամով։ Նա նշեց, որ «Ձորագյուղի մեղրը ծալած ունի Գորիսի մեղրին » իր համով, բույրով և գույնով:
Սուրեն Հարությունյան
Մեղրաքամի պրոցես
Կտոր մը Ձորագյուղ
Ձորագյուղում շատ շրջեցինք, տեսնելու ու ասելու շատ բան կա, ամեն ինչ համահունչ է գյուղական կյանքին, բայց կա մի տխուր փաստ՝ գյուղը դատարկվում է, ինչպես ամեն տեղ մեր երկրում: Գյուղը հիմանկանում ունի ենթակառուցվածքային խնդիրներ ՝ ճանապարհ, գազ, խմելու ջրի ներքին ցանցի մաշվածություն և սրանից բխող կենցաղային դժվարություններ: Չնայած այս ամենին ձորագյուղցիները շատ հյուրընկալ ու հյուրասեր մադիկ են, դուռը թակելուց հետո՝ «համացեք» բառին հաջորդում է «ի՞նչ հյուրասիրենք Ձեզ» ու սկսվում է անվերջ թվացող ուտելիքների ու կոմպոտների տեսականու շարքը:
Հոդվածը պատրաստվել է՝
«ՀԿ Կենտրոն» ՔՀԶ ՀԿ-ի կողմից իրականացվող «Վանաձոր ԻնֆոՏուն» ծրագրի շրջանակներում կազմակերպված «#MediaCamp19» ճամբարի մասնակիցների կողմից:
Խմբի ղեկավար / լուսանկարիչ /
Էջադրող-դիզայներ
Լրագրող
Լրագրող
«#MediaCamp19» ճամբարն իրականացվում է «ՀԿ Կենտրոն» ՔՀԶ ՀԿ-ի կողմից իրականացվող «Վանաձոր ԻնֆոՏուն» ծրագրի շրջանակներում։
«Վանաձոր ԻնֆոՏուն» ծրագիրն իրականացվում է «Մեդիան քաղաքացիների տեղեկացված մասնակցության համար» ծրագրի ֆինանսական աջակցությամբ։
«Մեդիան քաղաքացիների տեղեկացված մասնակցության համար» (ՄՔՏՄ) ծրագիրը հնգամյա գործըթաց է, որը ֆինանսավորվում է ԱՄՆ Միջազգային զարգացման գործակալության կողմից: Այն իրականացնում են Մեդիա նախաձեռնությունների կենտրոնը (ՄՆԿ), Եվրասիա համագործակցություն հիմնադրամը (ԵՀՀ) և Ինտերնյուսը (ԱՄՆ) Երևանի մամուլի ակումբի (ԵՄԱ) և Հետազոտական ռեսուրսների կովկասյան կենտրոնի (ՀՌԿԿ) հետ համատեղ:
«Վանաձոր ԻնֆոՏուն» ծրագիրն իրականացվում է «Մեդիան քաղաքացիների տեղեկացված մասնակցության համար» ծրագրի ֆինանսական աջակցությամբ։
«Մեդիան քաղաքացիների տեղեկացված մասնակցության համար» (ՄՔՏՄ) ծրագիրը հնգամյա գործըթաց է, որը ֆինանսավորվում է ԱՄՆ Միջազգային զարգացման գործակալության կողմից: Այն իրականացնում են Մեդիա նախաձեռնությունների կենտրոնը (ՄՆԿ), Եվրասիա համագործակցություն հիմնադրամը (ԵՀՀ) և Ինտերնյուսը (ԱՄՆ) Երևանի մամուլի ակումբի (ԵՄԱ) և Հետազոտական ռեսուրսների կովկասյան կենտրոնի (ՀՌԿԿ) հետ համատեղ:
